Agro-Info
wieś a integracja z UE produkcja roślinna produkcja zwierzęca środowiskowe warunki gospodarowania formalne, finansowe i podatkowe warunki gospodarowania
rolnictwo ekologiczne przemysł rolno-spożywczy handel artykułami rolno-spożywczymi organizowanie się rolników wspieranie rozwoju obszarów wiejskich
Fundusz Współpracy
Agro-Info Informator produkcja roślinna Ziemniaki Geograficzne zróżnicowanie produkcji ziemniaków w kraju
English version
Geograficzne zróżnicowanie produkcji ziemniaków w kraju

poprzedni rozdział

Znacznie mniej, porównując do danych ze Spisu Rolnego w 1996 roku, uprawia się ziemniaków w rejonie centralnej i południowo-wschodniej Polski. Dużą część stanowią tam gospodarstwa bardzo małe produkujące ziemniaki tylko na własne potrzeby, ograniczając także przeznaczenie ziemniaków na paszę. W rejonie Polski północno-zachodniej i w obrębie dużych aglomeracji miejskich zaobserwowano w ostatnim roku nawet wzrost powierzchni uprawy spowodowany zwiększonymi możliwościami zbytu ziemniaków na cele przemysłowe i spożywcze. Nowoczesne plantacje ziemniaków są zakładane na lepszych glebach i w pobliżu rynków zbytu. W województwach, gdzie uprawa ziemniaków odbywa się w małych gospodarstwach i na glebach lżejszych udział ziemniaków w strukturze zasiewów jest najsilniej ograniczany.

Największą powierzchnią uprawy ziemniaków charakteryzują się województwa: mazowieckie, łódzkie, wielkopolskie i lubelskie. Rolnicy z tych rejonów są też najlepiej wyposażeni w sprzęt do uprawy i zbioru ziemniaków. Przeciętnie w kraju na jeden kombajn ziemniaczany przypada około 10 ha, przy największej liczbie hektarów na 1 kombajn w województwie podkarpackim ok. 39, a najmniejszej w województwie opolskim ok. 4 ha. Najlepsza sytuacja istnieje w grupie gospodarstw 30-50 ha, gdzie 27,3% posiadało kombajny ziemniaczane. Jednak podkreślić należy, że w gospodarstwach powyżej 50 ha są to maszyny znacznie bardziej wydajne, wykorzystywane także zespołowo, z czym wiąże się obniżenie kosztów ich eksploatacji. Gospodarstwa produkujące ziemniaki dla przetwórstwa spożywczego charakteryzują się największą średnią powierzchnią plantacji, jest to ok. 50 ha, najmniejszą powierzchnię mają gospodarstwa produkujące na samozaopatrzenie średnio ok. 0,58 ha. W przypadku ziemniaków jadalnych na rynek jest to ok. 2 ha, zaś skrobiowych dla przemysłu ok. 1,5 ha. Ponad 50% całej powierzchni uprawy ziemniaków przypada na plantacje o wielkości poniżej 1 ha.

Istnieje też geograficzne zróżnicowanie wielkości produkcji ziemniaków w kraju, uzależnione w większym stopniu, od wcześniej wspominanej powierzchni uprawy, niż od wielkości plonów bulw. Średnie krajowe plony ziemniaków wyniosły w 2004 roku 19,3 t/ha (średnie w UE 26,6 t/ha), najniższe w województwie małopolskim 17 t/ha, zaś najwyższe w województwie zachodniopomorskim 21,2 t/ha. Nieduże zróżnicowanie w wielkości plonów bulw spowodowane jest warunkami pogodowymi, jakością gleb i poziomem kultury rolnej. Wysokie i stabilne plony ziemniaków można uzyskać na glebach w dobrej kulturze, średniozwięzłych, zasobnych w składniki pokarmowe, lekko kwaśnych, o dobrych stosunkach wodno-powietrznych. Są to najczęściej gleby klasy bonitacyjnej II i IV, kompleksu żytniego bardzo dobrego i dobrego.

Potencjał możliwości plonowania odmian ziemniaków dobrze obrazują znacznie wyższe plony (średnio o 60%) uzyskiwane w warunkach COBORU (Centralnego Ośrodka Badań Odmian Roślin Uprawnych), średnio dla wszystkich badanych odmian w ostatnim roku wyniosły one prawie 43 t/ha. Oznacza to, że postęp wprowadzany przez nowe odmiany jest prawie nie wykorzystywany, gdyż plony ziemniaków w praktyce rolniczej są na zbliżonym poziomie od kilkudziesięciu lat. Przyczyna tkwi w nie uprawianiu nowych odmian, jak również w braku wymiany materiału sadzeniakowego, czasami przez bardzo wiele lat. Sadzeniaki kwalifikowane stanowią tylko około 3,4% ogółu bulw wykorzystywanych do nasadzeń, znaczny udział stanowi tańsza „wymiana sąsiedzka”, ok. 250 tys. ton w ostatnich latach. W ostatnim roku udział sadzeniaków kwalifikowanych obniżył się, na co miało też wpływ zlikwidowanie dopłat do kwalifikowanego materiału siewnego. Nie przewiduje się w najbliższym czasie ich przywrócenia, opłacalność danego kierunku produkcji ziemniaków powinna wymóc na producentach stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego. Przykładem może być tutaj rejon Środy Wielkopolskiej, gdzie rolnicy uprawiają ziemniaki bardzo wczesne wchodzące na rynek w końcu maja, opłacalność uprawy i korzyści płynące ze stosowania kwalifikowanego materiału sadzeniakowego pozwalają na jego nawet coroczną wymianę. Zebrane bulwy są dostarczane na giełdy i targowiska dużych aglomeracji miejskich północno-zachodniej Polski.

Jednak jak wskazują badania IHAR Bonin większość przedsiębiorstw produkujących sadzeniaki ziemniaka wykazuje optymizm i planuje zwiększenie swoich plantacji nasiennych w przyszłym roku. Przewiduje się także, że najbliższe lata przyniosą koncentracje produkcji nasiennej, obecnie średnia wielkość plantacji nasiennej ziemniaków wynosi 1,56 ha. Spis ofert sprzedaży sadzeniaków w sezonie 2004/05 zamieszczono w opracowaniu „Handel artykułami rolno-spożywczymi. Ziemniakami, skrobią i pochodnymi”.
Gospodarstwa towarowe wykorzystujące sadzeniaki kwalifikowane, bo taki jest wymóg umów kontraktacyjnych, osiągają plony sięgające 25-35 t/ha. Gospodarstwa te z tytułu większych ilości odbieranych sadzeniaków, są to czasami grupy producenckie lub marketingowe, mogą liczyć na pewne upusty cenowe.
Ceny targowiskowe ziemniaków też wykazują pewne regionalne zróżnicowanie, w grudniu 2004 r. wynosiły za 100 kg bulw od 26 zł w województwie podlaskim, do 53 zł w województwie opolskim.

następny rozdział

dr Stanisław Samborski
Katedra Agronomii SGGW 
Warszawa, styczeń 2005


designed by internet ART > powered by WEB interface © 2003 - 2014 Copyright by Fundusz Współpracy