Agro-Info
wieś a integracja z UE produkcja roślinna produkcja zwierzęca środowiskowe warunki gospodarowania formalne, finansowe i podatkowe warunki gospodarowania
rolnictwo ekologiczne przemysł rolno-spożywczy handel artykułami rolno-spożywczymi organizowanie się rolników wspieranie rozwoju obszarów wiejskich
Fundusz Współpracy
Agro-Info Informator produkcja roślinna Owoce i warzywa Regulacje rynku owoców i warzyw w UE
English version
Regulacje rynku owoców i warzyw w UE

poprzedni rozdział

 

Zgodnie z regulacjami wspólnotowymi polskie owoce i warzywa kierowane do konsumpcji bezpośredniej dostosowane być muszą do jednolitych dla wszystkich krajów UE wspólnych wymogów dotyczących standardów handlowych. Standardy te określają: wymagania minimalne, zasady klasyfikacji produktów do klas: Ekstra, I i II; sposoby pakowania owoców i warzyw, a także oznaczania opakowań. Obowiązek przestrzegania wspólnych standardów handlowych dotyczy produktów znajdujących się w obrocie wewnętrznym, jak i będących przedmiotem eksportu i importu. Z przestrzegania norm są zwolnieni jedynie producenci sprzedający owoce i warzywa bezpośrednio konsumentom, gdy konsumpcja produktów wynika z silnej lokalnej tradycji i gdy są one transportowane do punktów ich wstępnego przygotowania i pakowania. Standardy jakościowe mogą być Rozporządzeniami Komisji zaostrzane lub „liberalizowane’ w zależności od relacji popytowo-podażowych na rynku Wspólnoty. Polskie normy były zbliżone do unijnych, jednak ich stosowanie w obrocie wewnętrznym było dobrowolne, co decydowało o niewielkiej skali ich przestrzegania.

W 2004 r. zmodyfikowane zostały standardy jakości handlowej jabłek, gruszek, wiśni i czereśni (a także owoców kiwi). Wymagania jakościowe dla jabłek i gruszek określone zostały oddzielnie (poprzednio obowiązywały wspólne standardy). Zmiany dotyczą dopuszczalnych wielkości jabłek, tolerancji w zakresie ich wielkości oraz szczegółów oznaczenia opakowań i ustalenia minimalnej wagi jabłek i gruszek w poszczególnych klasach jakościowych.

Prawodawstwo unijne przewiduje możliwość korzystania przez uznane grupy i organizacje producentów ze wsparcia finansowego na ich tworzenie i funkcjonowanie. Dopłaty dla grup producentów ustalane są w procencie wartości produkcji towarowej członków grupy (sprzedanych poprzez grupę). Ponadto grupy producentów korzystać mogą z unijnych dopłat pokrywających 30-50% kosztów inwestycji określonych w tzw. planach dochodzenia do uznania. Pomoc ta ma formę grantów kapitałowych.

 

Tabela 3. Wysokość pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów

 

Rok

Procent od wartości produkcji towarowej

Nie więcej niż

do 1 mln €

 

ponad 1 mln €

 

I

5%

+

2,5%

100 000 €

II

5%

+

2,5%

100 000 €

III

4%

+

2,0%

80 000 €

IV

3%

+

1,5%

60 000 €

V

2%

+

1,5%

50 000 €

 

Pomoc dla organizacji producentów polega na dopłatach pozwalających na realizację celów zawartych w tzw. programie operacyjnym. Pomoc ta nie może przekraczać 4,1% wartości produkcji wytworzonej przez członków organizacji i sprzedanej za jej pośrednictwem. Członkowie organizacji producentów (a za jej pośrednictwem także producenci niezrzeszeni) mogą także uzyskiwać stałe dopłaty do produktów niewprowadzanych do obrotu. Produkty te mogą być: bezpłatnie przekazane organizacjom charytatywnym, szpitalom, domom dziecka, domom opieki społecznej, zakładom karnym, szkołom (tylko owoce) na cele spożycia bezpośredniego; przetworzone na pasze i inne produkty niespożywcze; przetworzone na alkohol (jabłka, gruszki, brzoskwinie, nektarynki); poddane procesowi biodegradacji lub kompostowania (gdy inne sposoby zagospodarowania nie są możliwe). Dopłaty dotyczą 10% łącznej wielkości produkcji sprzedanej poprzez organizację, a w przypadku jabłek i gruszek wskaźnik ten wynosi 8,5%. Produkty niewprowadzane do obrotu spełniać muszą wymogi co najmniej II klasy jakościowej. Spośród 15 produktów objętych dopłatami do wycofania w polskiej produkcji liczą się jedynie: kalafiory, pomidory, jabłka i gruszki.

 

Tabela 4. Wysokość rekompensat za produkty niewprowadzone do obrotu

 

Produkt

EUR/100 kg

1997/98

1998/99

1999/2000

2000/01

2001/02

od 2002

Kalafiory

9,34

8,88

8,41

7,94

7,48

7,01

Pomidory

6,44

6,12

5,80

5,47

5,15

4,83

Jabłka

10,69

10,32

9,94

9,56

9,18

8,81

Winogrona

10,69

10,15

9,62

9,08

8,55

8,02

Morele

18,90

17,95

17,01

16,06

15,12

14,17

Nektarynki

17,39

16,52

15,65

14,78

13,91

13,04

Brzoskwinie

14,65

13,92

13,18

12,45

11,72

10,99

Gruszki

10,18

9,82

9,46

9,10

8,75

8,39

 

Organizacje i grupy producentów chcące skorzystać z unijnych dopłat muszą dysponować minimalną wartością produkcji sprzedanej poprzez organizację, należeć do określonej kategorii produktów (owoce, warzywa, owoce i warzywa, owoce i warzywa kierowane do przetwórstwa, grzyby, orzechy), dysponować minimalną liczbą członków, tj. 5 producentów. Minimalna wartość produkcji w organizacjach producentów musi wynosić 100 tys. €. Natomiast wartość ta dla grup producentów ustalana jest przez poszczególne kraje członkowskie. W Polsce minimalna wartość produkcji sprzedanej przez członków organizacji producentów ustalona została na 100 tys. euro, a produkcji sprzedanej przez członków grup – na 50 tys. euro.

Ponadto grupy producentów starające się o uznanie muszą opracować plany uznania, a organizacje producentów – programy operacyjne. Plany dochodzenia do uznania opracowywane są najwyżej na 5 lat i obejmować muszą rozpisaną na poszczególne lata realizację planu produkcji, programu sprzedaży i planu inwestycji. Program operacyjny (opracowany na 3-5 lat), dotyczący organizacji producentów, przewidywać musi wykonanie celów określonych prawodawstwem unijnym (wzrost koncentracji podaży, planowanie produkcji i dostosowanie jej do popytu, obniżanie kosztów produkcji, stosowanie korzystnych dla środowiska zasad uprawy). Plany uznania i programy operacyjne muszą być zatwierdzane przez wyznaczone instytucje krajów członkowskich. Ponadto organizacje producentów opracowują statut, w którym m.in określa się: zobowiązanie członków do sprzedaży produktów poprzez organizację, kary za niedotrzymanie przyjętych zobowiązań, minimalny czas przynależności do grupy. Uzyskanie statusu uznania i korzystanie z płatności odbywa się na podstawie wniosków składanych przez organizacje i grupy producentów do wyznaczonych przez poszczególne kraje członkowskie instytucji.

Producenci polscy korzystają też z dopłat do pomidorów kierowanych do przetwórstwa i przetwarzanych na: koncentrat pomidorowy, sosy, pomidory mrożone, suszone, pomidory obrane i nieobrane, soki pomidorowe wytwarzane bezpośrednio z surowca. Polska uzyskała próg wsparcia w wysokości 194,639 ton pomidorów. Stawka pomocy wynosi 34,5 euro/tonę przetworzonych pomidorów, przy czym w nowych krajach członkowskich producenci w roku handlowym 2004/05 otrzymają 75% tej stawki. Uzupełniające dopłaty dokonane będą po zakończeniu sezonu. Dopłaty uzyskają członkowie uznanych grup i organizacji producentów (i za ich pośrednictwem członkowie innych grup i producenci niezrzeszeni) pod warunkiem zawarcia umowy kontraktacyjnej z zatwierdzonym zakładem przetwórczym. Płatności te realizowane są zgodnie z prawodawstwem unijnym regulującym rynek przetworzonych owoców i warzyw. W Polsce w roku 2004/05 ilościowy próg wsparcia wykorzystany został w ok. 80%.

W UE rozpoczęła się debata dotycząca możliwości udoskonalenia zasad wspólnej organizacji rynku ogrodniczego. Przedmiotem rozmów jest głównie: stymulowanie procesu powstawania grup i organizacji producentów i poprawy efektywności ich funkcjonowania, a także możliwość oddziaływania na wzrost podaży produktów wysokiej jakości i poprawę spójności organizacji rynku ogrodniczego z regulacjami dotyczącymi rozwoju obszarów wiejskich. Przedmiotem dyskusji są też ewentualne zmiany we wsparciu produktów przetworzonych.

Oprócz płatności dla grup i organizacji, polscy ogrodnicy, otrzymywać będą w latach 2004-2006 dopłaty bezpośrednie w wysokości odpowiednio 25, 30 i 35% poziomu docelowego płatności bezpośrednich finansowanych z pierwszego filaru Wspólnej Polityki Rolnej. Dokładny opis dotyczący tego systemu znajduje się w rozdziale „Dopłaty bezpośrednie”. Ponadto, podobnie jak inni producenci rolni, producenci owoców i warzyw korzystać mogą ze wspierania z funduszy strukturalnych w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Sektorowego Programu Operacyjnego. Wsparcie w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich przewiduje następujące formy pomocy: dopłaty dla gospodarstw położonych na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, renty strukturalne dla rolników (którzy przekroczyli 55 rok życia i przez ostatnie 10 lat prowadzili działalność rolniczą, a gospodarstwo przekazują następcy), programy rolno-środowiskowe (stosowanie metod przyjaznych dla środowiska, zagospodarowanie gruntów zaniedbanych, stosowanie zabiegów w celu ochrony gleby), dopłaty do zalesiania gruntów rolnych. Innymi formami pomocy w ramach PROW jest: wsparcie gospodarstw niskotowarowych w celu przekształcenia ich w gospodarstwa towarowe oraz wsparcie na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE w zakresie ochrony środowiska. Uzyskanie pomocy nie wymaga finansowego udziału beneficjentów.

W ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich” producenci owoców i warzyw (oraz inni producenci rolni) uzyskiwać mogą wsparcie w zakresie:

         refundacji od 50 do 65% kwalifikowanych kosztów inwestycji (w produkcji ogrodniczej do kosztów kwalifikowanych należą miedzy innymi zakup kombajnów do zbioru owoców i warzyw, budowa lub modernizacja przechowalni, zakup urządzeń do czyszczenia, sortowania i kalibrowania owoców, zakładanie sadów lub plantacji wieloletnich) w ramach działania inwestycje w gospodarstwach rolnych,

         ułatwienia startu młodym rolnikom – pomoc wynosi 50 tys. zł i jest jednorazowa,

         refundacji inwestycji mających na celu podjęcie dodatkowej działalności zbliżonej do rolnictwa (agroturystyka, usługi na rzecz rolnictwa, prowadzenie na małą skalę przetwórstwa produktów rolnych). Refundacje wynoszą 50% kosztów kwalifikowanych,

         refundacji inwestycji w mniejszej skali, których celem jest poprawa infrastruktury technicznej w gospodarstwach. Dopłaty stanowią 50% kosztów kwalifikowanych.

Ze środków pomocowych (w ramach działania: Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych) wspierana jest także poprawa infrastruktury handlu hurtowego. Ze środków tych korzystać mogą grupy i organizacje producentów na tworzenie centrów logistycznych.

W ramach SPO producenci korzystać mogą z efektów wsparcia realizowanych w ramach działań: Scalanie gruntów, Gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi i Szkolenia i Wsparcie doradztwa rolniczego. Dysponentami środków wsparcia są tu: starostowie powiatów, Wojewódzkie Zarządy Melioracji i Urządzeń Wodnych.

Ponadto utrzymane zostały (przez 3 lata po akcesji) dopłaty do oprocentowania kredytów w zakresie: kredytów inwestycyjnych i klęskowych (udzielonych do dnia akcesji) oraz do kredytów w ramach preferencyjnych linii kredytowych na realizację przedsięwzięć inwestycyjnych w rolnictwie, utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych przez osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia, realizację przedsięwzięć inwestycyjnych w ramach Branżowego programu wspólnego użytkowania maszyn i urządzeń rolniczych, zakup nieruchomości rolnych przeznaczonych na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rodzinnego, inwestycje w zakresie nowych technologii produkcji, wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych znajdujących się na obszarach dotkniętych klęskami, zakup gruntów rolnych oraz utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego w ramach realizacji programu osadnictwa rolniczego na gruntach skarbu państwa.

Uzyskanie wsparcia przez grupy i organizacje producentów i producentów indywidualnych (w ramach wspomagania z funduszy strukturalnych) wymaga złożenia wniosków o wsparcie w wyznaczonej przez kraje członkowskie instytucji. Beneficjenci wsparcia obowiązani są do przekazywania wszystkich wymaganych dokumentów i poddawania się ustalonym procedurom kontrolnym.

 

następny rozdział

Bożena Nosecka
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
Warszawa, kwiecień 2005


designed by internet ART > powered by WEB interface © 2003 - 2014 Copyright by Fundusz Współpracy