Warszawa, dnia 14 czerwca 2006

                                                                                           Pan Dariusz Nieć

                                                                                           Dyrektor Departamentu

                                                                                           Rozwoju Obszarów Wiejskich

                                                                                           Ministerstwo Rolnictwa i 

                                                                                           Rozwoju Wsi

Dotyczy: propozycji zapisów PROW dotyczących osi 4 – Leader

Szanowny Panie Dyrektorze,

Jako członkowie zespołu roboczego do spraw osi Leader, utworzonego w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach prac nad założeniami do Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zostaliśmy poproszeni o zgłaszanie – do dnia 14 czerwca br. – naszych uwag do projektu rozporządzenia. Poniżej przedstawione są zebrane uwagi, będące wynikiem dyskusji następujących członków zespołu roboczego: Halina Siemaszko, Zdzisława Hołubowska, Krzysztof Kwatera, Ryszard Kamiński, Zbigniew Rak, Ryszard Zarudzki i Urszula Budzich-Szukała.

Przede wszystkim chcielibyśmy podkreślić, że praca zespołu roboczego jest zorganizowana w sposób bardzo profesjonalny i stwarza możliwość autentycznego dialogu między ekspertami i przedstawicielami środowisk zainteresowanych programem Leader a pracownikami Instytucji Zarządzającej, Wdrażającej i Płatniczej. W toku bardzo intensywnych i otwartych dyskusji budowane są podstawy zupełnie nowego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich. Według naszej wiedzy charakter i intensywność pracy naszego zespołu znacząco odbiega od pozostałych grup (zajmujących się głównie działaniami stanowiącymi kontynuację programów z lat 2004-2006) i jest w dużym stopniu zasługą dyrekcji Departamentu Rozwoju Wsi oraz osób odpowiedzialnych w tym Departamencie za oś Leader.

Musimy jednak wyrazić zaniepokojenie kształtem jaki przybiera oś Leader w nowym okresie programowania, przede wszystkim na skutek decyzji podejmowanych w okresach pomiędzy poszczególnymi posiedzeniami zespołu. Podejście, jakie wyłania się z coraz bardziej szczegółowych zapisów rozporządzeń, odbiega nie tylko od rekomendacji ekspertów uczestniczących w pracach zespołu, ale także, naszym zdaniem, od intencji wytycznych i dokumentów unijnych, opartych na doświadczeniach inicjatywy wspólnotowej Leader.

Dla powodzenia planowanych obecnie działań i osiągnięcia zakładanych celów osi 4 (w tym aktywizacji społeczności wiejskich) niezbędne jest uwzględnienie faktu, że podejście Leader oznacza całkowicie nowy sposób dystrybucji środków pomocowych. Polega on na tym, że mieszkańcy i podmioty działające na danym obszarze zgłaszają do Lokalnej Grupy Działania projekty, na które mogą uzyskać finansowanie – o ile projekty te są zgodne ze strategią i mieszczą się w budżecie jakim dysponuje Lokalna Grupa Działania. Sprawą kluczową jest tu elastyczność (możliwość finansowania bardzo różnych, często nowatorskich projektów) i szybkość podejmowania decyzji, a także uspołecznienie i otwartość całego procesu przyznawania i wydatkowania środków. Dzięki temu – jak to zostało sprawdzone w wielu krajach i w bardzo różnych systemach prawnych – możliwe jest zachowanie wysokiego poziomu pewności że środki będą właściwie wykorzystane bez konieczności wprowadzania rozbudowanych i kosztownych procedur kontrolnych.

Zatem dla powodzenia realizacji osi Leader w latach 2007-2013 niezbędne jest stworzenie także w Polsce mechanizmów umożliwiających Lokalnym Grupom Działania przyznawanie środków na projekty, jakie zostaną uznane za niezbędne dla realizacji strategii – a nie wyłącznie na projekty wpisujące się w priorytety ogólnopolskie określane na poziomie centralnym. Z tego względu niepokoją nas następujące tendencje w projektowanych zapisach:

- ograniczenie środków, jakimi miałyby dysponować Lokalne Grupy Działania, jedynie do kosztów administracyjnych LGD i projektów współpracy między grupami oraz do działań określonych w ogólnopolskim Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich;

- możliwość wyboru w strategii LGD jedynie celów określonych dla osi 3 PROW (tj. różnicowanie działalności pozarolniczej i poprawa jakości życia), podczas gdy dla wielu lokalnych grup kwestią kluczową będzie poprawa konkurencyjności gospodarki oraz zachowanie walorów środowiskowych;

- próby odgórnego definiowania beneficjentów działań dofinansowanych przez LGD, a tym bardziej kryteriów wyboru – zgodnie z zasadami Leadera, przynajmniej częściowo muszą one być dostosowane do konkretnych potrzeb danej społeczności (w wielu krajach unijnych kryteria te oraz procedura wyboru projektów podlegają ocenie w momencie przyznawania środków dla LGD);

- próby sprowadzenia LGD jedynie do kolejnego ciała „opiniującego” projekty finansowane w sposób tradycyjny (tj. w systemie scentralizowanym), jak to jest proponowane dla działań osi 3 które miałyby być realizowane na terenach objętych strategią.

Należy pamiętać, że wymóg stosowania podejścia Leader przez wszystkie kraje członkowskie został wprowadzony nieprzypadkowo – okazało się mianowicie, że w krajach które dopuściły największą autonomię Lokalnych Grup Działania i skierowały poprzez nie największe środki, nastąpiło rzeczywiste zaktywizowanie się lokalnych społeczności, które po raz pierwszy poczuły, że coś od nich zależy i że dysponują rzeczywistymi środkami na realizację najważniejszych dla swojego rozwoju projektów. Tam, gdzie kraje członkowskie próbowały wprowadzać zbytnie ograniczenia administracyjne, np. weryfikację formalną projektów przez agendy rządowe (choć w żadnym kraju ograniczenia te nie były one porównywalne do tego co jest obecnie proponowane w Polsce), pozytywne efekty były znacznie mniejsze.

Naszym zdaniem sprawą absolutnie kluczową dla zachowania oddolnego charakteru programu Leader jest stworzenie możliwości dysponowania przez LGD przynajmniej minimalnym funduszem, który mógłby być przeznaczany na dofinansowanie tych projektów, które zostaną uznane za zgodne ze strategią – niezależnie od tego, czy są przewidziane w ramach innych działań PROW lub funduszy strukturalnych, czy też odpowiadają specyficznym potrzebom lokalnym. Dla uniknięcia ryzyka podwójnego finansowania można przewidzieć np. że tylko za pośrednictwem LGD mogą być finansowane projekty poniżej pewnego pułapu (np. 20.000 złotych).

Od momentu utworzenia zespołu osoby dysponujące wiedzą o podejściu Leader i jednocześnie o problemach polskiej wsi poświęciły wiele czasu i wysiłku na pomoc Ministerstwu w opracowaniu założeń osi Leader, nie oczekując w zamian żadnego wynagrodzenia. Oczekujemy jednak, że nasze rekomendacje, wynikające z wiedzy i doświadczenia, będą brane pod uwagę.

Deklarujemy zarazem gotowość spotkania się z przedstawicielami Departamentu i bezpośredniego przekazania naszych uwag i komentarzy dotyczących wdrażania podejścia Leader w Polsce.